Unix Time-Sharing System (pisane również jako UNIX, choć nie jest to skrót – nazwa „UNIX” jest kalamburem określenia MULTICS, który był wzorem dla Uniksa) – system operacyjny napisany w 1969 r. w Bell Labs (UNIX System Laboratories, USL) przez Dennisa Ritchie i Kena Thompsona. Rozwijany później w bardzo dynamiczny sposób, co zaowocowało powstaniem wielu odmian i implementacji.
UNIX jest zarejestrowanym znakiem towarowym The Open Group.
Jako system operacyjny Unix jest najbardziej znany z tego, iż teoretycznie wszystko jest plikiem oraz z założeń projektowych będących współczesną wersją brzytwy Ockhama (reguła KISS), mówiących żeby tworzyć program robiący dobrze jedną rzecz.
Spis treści |
edytuj Dziedzictwo w informatyce
Unix wywarł duży wpływ na dzisiejszą informatykę, tak bezpośredni jak i pośredni. To jemu zawdzięczają swoją popularność język C i reguła KISS.
Współcześnie Unix – choć jest nazwą zastrzeżoną dla The Open Group – stał się synonimem całej rodziny systemów wywodzących się od pierwotnego pnia lub klonów zgodnych z zestandaryzowanymi normami POSIX lub Single UNIX Specification. W obrębie systemów UNIX wywodzących się z oryginalnego kodu AT&T wyróżnia się pochodne: Systemu V lub BSD. Współcześnie ze względu na liczne wzajemne powiązania i zapożyczenia taki podział stracił na aktualności.
Unix był prekursorem nowych technologii takich jak rekursywny system plików i NFS.
edytuj Sytuacja formalno-prawna
Sytuacja formalno-prawna jest obecnie złożona i nie w pełni ustalona, co wynika z jego długiej historii oraz burzliwego rozwoju w postaci wielu osobnych, nieskoordynowanych pomiędzy sobą wersji wydawanych przez różne firmy. Na trudną sytuację składają się głównie kwestie praw do nazwy, posiadania kodu źródłowego oraz praw autorskich i patentowych, rozsiane między wiele podmiotów i często zmieniające właścicieli, i dlatego będące przedmiotem różnych sporów prawnych.
Oryginalny kod źródłowy opracowany w AT&T długo krążył między kolejnymi właścicielami. W 1993 r. został kupiony przez Novella, a od 1995 r. należy do firmy Santa Cruz Operations (SCO), kupionej w 2000 r. przez dystrybutora Linuksa, Calderę. W wyniku nierozstrzygniętego do dziś (SCO przegrało z Novellem proces, w którym samo starało się o przyznanie praw do systemu operacyjnego Unix i oprogramowania UnixWare. Według sądu SCO powinno zapłacić Novellowi 2,5 miliona dolarów, SCO złożyło apelację (więc sprawa jest jeszcze nie zakończona) procesu w sprawie Linuksa, jaki SCO/Caldera nieoczekiwanie wytoczyło IBM-owi 6 marca 2003 r., Novell oświadczył, że umowa nie obejmowała przekazania praw autorskich, których pozostaje dysponentem. Zdają się to potwierdzać późniejsze próby ich uzyskania od Novella przez SCO. Dodatkową komplikację w sprawie stanowi fakt, że różne części kodu Uniksa były nieraz publikowane na różnych licencjach.
W czerwcu 1994 r. został zakończony ugodą istotny dla rozwoju systemów UNIX korzystających z licencji BSD (tzw. freenix) spór między AT&T (a później Novellem), a Uniwersytetem Kalifornijskim w Berkeley, na mocy której BSD (wówczas w wersji 4.4BSD Lite) zostało uznane za wolne od roszczeń.
Obecnie nazwa UNIX jest zastrzeżonym znakiem handlowym The Open Group, przemysłowego konsorcjum zajmującego się standaryzacją rodziny kompatybilnych systemów. UNIX System Laboratories stanowią dziś część Lucent Technologies (wcześniej należały także do HP).
edytuj Polecenia systemu UNIX
Systemy z rodziny UNIX obsługiwane są zazwyczaj poprzez wiersz poleceń. Nie jest to wprawdzie wygodne dla mało zaawansowanych użytkowników, jednak po jego poznaniu wiele osób uznaje go za niezastąpiony sposób komunikacji człowieka z komputerem.
edytuj Rodzina systemów UNIX
Legenda: B – pochodne BSD, V – pochodne Systemu V lub jego poprzedników z AT&T, x – klony (niezależnie napisane od podstaw), S – System V Release 4
- Wybór systemów Unix, które nie są już rozwijane
- 386BSD – pierwszy wolny Unix na platformę IA-32 (B)
- A/UX – pierwszy Unix firmy Apple Computer (V)
- Amiga Unix – port System V Release 4.0 dla Amiga 3000UX firmy Commodore, nieoficjalnie Amix (S)
- ASV – Atari System V Release 4.0 dla Atari TT – zademonstrowany, ale nie sprzedawany (S, B)
- BSD – tworzony w latach 1974-1995 przez Computer Systems Research Group na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley (V)
- BSD/OS – wcześniej znany jako BSD/386, opracowany w firmie BSDI, bliski krewny FreeBSD, NetBSD i OpenBSD (B)
- CROOK – stworzony na Politechnice Gdańskiej dla minikomputera Mera 400 (x)
- IRIX – stworzony dla komputerów Silicon Graphics (V)
- LUnix – uniksowy system operacyjny na mikrokomputer Commodore 64. Nazwa LUnix pochodzi od Little Unix (ang. Mały Unix).
- NEXTSTEP – opracowany w firmie NeXT na bazie jądra Mach, przejęty przez Apple (B)
- OSF/1 – wydany w 1992 roku przez Open Software Foundation, od wersji OSF/1 AXP V2.0 implementacja firmy DEC zawierała elementy SVR4 (x)
- SINIX – opracowany przez oddział Siemens Nixdorf Informationssysteme, AG niemieckiej firmy Siemens AG, w pierwotnej wersji na bazie Xeniksa, później System V (V)
- SunOS – tworzony od 1983 przez Sun Microsystems dla swoich produktów, początkowo opartych na platformie Motoroli 68k, później również dla IA-32, a następnie SPARC; oparty początkowo o 4.1BSD, później wyposażany w różne elementy System V i nowszych wersji BSD; od wersji SunOS 4.1.1 nosił dodatkowo oznaczenie Solaris 1, dla tej wersji polecenie uname -sr daje w wyniku SunOS 4.1 (B, V)
- ULTRIX – stworzony w firmie DEC, dla systemów PDP-11, MIPS i VAX (B, V)
- Xenix – pierwszy UNIX dla 16-bitowej platformy x86, opracowany dla Microsoftu przez SCO (V)
- Ważniejsze współczesne systemy UNIX i systemy uniksopodobne
- AIX – system stworzony w firmie IBM (V)
- Darwin – podstawa systemu Mac OS X, oparta na mikrojądrze Mach pochodna NeXTStep, Rhapsody oraz FreeBSD (B)
- FreeBSD – powstaje w ramach wolnego projektu (B)
- GNU/Hurd – oparty na jądrze Mach, tworzony w ramach projektu GNU fundacji FSF (x)
- GNU/Linux – Linux ma niezależnie napisane przez Linusa Torvaldsa jądro, używa narzędzi GNU (x)
- HP-UX – wersje powstające w firmie Hewlett-Packard (V, B)
- Mac OS X – stworzony przez firmę Apple, na podstawie systemu Darwin (B)
- Minix – klon napisany od podstaw przez Andiego Tanenbauma (x)
- MiNT – klon (hybryda POSIX i Atari TOS-u) napisany od podstaw dla komputerów Atari ST przez Erica R. Smitha (x)
- NetBSD – wysoce przenośny system tworzony w ramach otwartego projektu, podobnie jak FreeBSD (B)
- OpenBSD – wywodzi się z NetBSD, otwarty projekt z naciskiem na bezpieczeństwo (B)
- Plan 9 – eksperymentalny OS Bell Labs, oparty na założeniach istotnie odmiennych od systemów UNIX, mimo iż początkowy kod źródłowy oparty był na UNIX Time-Sharing System Eighth Edition (V8); (x, V)
- QNX – klon powstały z myślą o systemach wbudowanych (x)
- SCO OpenServer – stworzony przez Santa Cruz Operation (SCO), rozwijany przez SCO Group (V, B, S)
- Solaris – system operacyjny firmy Sun Microsystems; począwszy od wersji 2.0 oparte o SVR4 rozszerzony o elementy z SunOS 4.x, graficzny interfejs i dodatkowe oprogramowanie użytkowe; od wersji Solaris 8 zawiera dodatkowo opcjonalny dział oprogramowania FLOSS; obecnie rozwijany na platformy UltraSPARC, x64 i IA-32, wcześniej również PPC i SPARC; polecenie uname -sr daje w wyniku SunOS 5.x (S)
- System V – rozwinięcie UNIX System IV, opublikowane przez AT&T w 1983, najbardziej znaczącą była wersja SVR4; obecnie Novell lub SCO Group (V)
- Tru64 UNIX – rozwijany przez Hewlett-Packard dla 64-bitowych procesorów Alpha, (DEC OSF/1 AXP 3.2 został przemianowany przez DEC na Digital UNIX, a po przejęciu DEC przez Compaq w 1998 Digital Unix 4.0F został przemianowany na Tru64 UNIX) (x ,V)
- UNICOS – rodzina systemów tworzonych dla superkomputerów Cray (najpierw V, B; potem x)
- UnixWare – wersja 1.0 była stworzona przez Univel w 1991, obecnie właścicielem jest SCO Group (S)
edytuj Zobacz też
- Historia systemu operacyjnego Unix
- Kalendarium rozwoju Uniksa
- Wywołania systemowe Uniksa
- Polecenia systemu operacyjnego Unix
- IPIX, JS/UIX